Transgenderisme: steeds meer zichtbaar
Gepubliceerd op: 21 mei 2005
Van 18 tot en met 22 mei was De Balie in Amsterdam de plek voor het derde Nederlands Transgender Filmfestival. Een festival met meer dan alleen films. Jaarlijks is er ook ruimte voor paneldiscussies, lezingen en tentoonstellingen. Dit jaar was het thema ‘Reclaiming our History; waar staan we voor en waar komen we vandaan?’
Naar aanleiding van het filmfestival sprak RozeRijk.nl met Justus Eisfeld (organisatie festival) en de Amerikaanse transgender historica Susan Stryker, die de film Screaming Queens maakte. Daarnaast bekeken we de film 100% Woman, over een succesvolle transgender mountainbikester.
Transgender Filmfestival
Het selecteren van de films voor een transgender filmfestival is een lang proces. Justus: “We gaan zelf naar andere filmfestivals, zoals in Rotterdam en Berlijn. Er is een netwerk van mensen die transgenderfilms maken en als iemand iets ziet dat interessant is voor het festival proberen we een kopie van de productie te krijgen. Zo vertonen we bijvoorbeeld programma’s die eerder op de Duitse televisie verschenen.”
Er worden tijdens het festival vooral producties vertoond uit Europa en Noord-Amerika. “In het verleden hebben we ook veel films uit Azië vertoond, maar dat is dit jaar wat minder”.
Druk
Justus verwacht veel bezoekers. “We hebben een goede reputatie. Er komt ook veel internationaal publiek uit Duitsland, Engeland en zelfs uit de Verenigde Staten.”
Er komen niet alleen transgenders naar het festival. Justus: “De laatste editie was er een gemixt publiek met opvallend veel lesbiennes. Maar er komen ook homo’s en heteroseksuelen. Er worden hier niet alledaagse films vanuit de hele wereld vertoond. Er komen ook veel mensen die een film uit hun thuisland willen kijken.”
Start van de Amerikaanse transgenderbeweging
Op zondag 22 mei is de sneak preview van Susan Stryker’s film Screaming Queens: The Riot at Compton’s Cafetaria. In de film wordt zijzelf gevolgd in haar 'ontdekking' van een historische gebeurtenis - die onbekend bleef binnen de homobeweging, maar gezien kan worden als de start van de Amerikaanse transgenderbeweging.
In 1966 waren er rellen tegen een politie-inval in een nachtcafé in de armoedige Tenderloin buurt in San Francisco, waar veel travestieten en transgendervrouwen kwamen. Susan: “Tijdens mijn werk kwam ik erachter dat er drie jaar voordat de rellen in Stonewall New-York plaatsvonden (na deze rellen kwam de homobeweging in de Verenigde Staten op gang), een vergelijkend incident had plaats gevonden in San Francisco.”
Die rellen hadden een staartje. Stryker: “Er is na deze rellen een beweging op gang gekomen waar ik zelf een onderdeel van ben. Ik ben een enorme filmliefhebber en wilde altijd al een keer een film maken. De ontdekking van deze rellen in San Francisco was een mooi aanknopingspunt. Ik schrijf als onderzoeker ook artikelen, maar een film bereikt een veel breder publiek.”
Man/vrouw rollen
Stryker: “Transgenders zijn er altijd al geweest, als onderdeel van de mensheid, net als homoseksuelen. In Duitsland werden in de jaren ’20 en ’30 voor het eerst operaties uitgevoerd op het gebied van gender.”
Transgenders lopen tegen veel vooroordelen aan. “Mensen nemen je niet serieus. Ze denken dat je een crimineel en pervers bent. Transgenders hebben soms moeite om een baan of woonruimte te vinden”, legt Susan uit. Er is veel onwetendheid over transgenders. Zo ondergaat niet iedereen een operatie. “Het gaat erom hoe iemand zichzelf ziet en hoe iemand wil dat de maatschappij deze persoon ziet. Dat is veel belangrijker dan een seksueel aspect.”
Utopia
Er zijn wereldwijd grote verschillen in de omgangsvormen met transgenders. Justus: “Er is geen transgender-utopia om te wonen. Het is per land, per stad en per plek anders.”
Het lijkt dat Westerse landen meer moeite hebben met transgenders. “In bijvoorbeeld Indonesië en Iran hebben homoseksuelen het heel zwaar, terwijl transgenders geaccepteerd worden, zolang je maar volgens de regels van de man/vrouw rollen leeft.”
Twee jaar hormonen slikken
De kosten van operaties of hormonen worden in sommige landen wel en andere landen niet gedekt. In Nederland is er een genderteam bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Justus: “Er vinden veel gesprekken plaats voordat de operatie plaatsvindt. Iemand die een operatie wil ondergaan moet twee jaar hormonen slikken.”
De kosten van de operatie en de hormonen worden in Nederland wel gedekt door verzekeringen, maar iemand die zijn gezicht door middel van een operatie wil veranderen zodat het een meer mannelijke of vrouwelijke vorm krijgt niet. De kosten van epileren en liposuctie (ook om het lichaam een meer mannelijke of vrouwelijke vorm te geven) worden ook niet vergoed.
Waarom transgender?
Waarom de één wel transgender is en de ander niet, daar hebben Justus en Susan andere theorieën over. Susan: “Ik vergelijk het met het ontwikkelen van een taal. Iedereen in Nederland spreekt dezelfde taal, maar toch spreken ook sommige mensen een dialect. Een taal wordt ontwikkeld door de interacties tussen mensen. Ik denk dat je, als je ruimte krijgt om je te ontwikkelen, je ook je gender ontwikkelt”.
Justus gelooft meer in een lichamelijke verklaring, in een lichamelijke neiging. “Maar de discussie en onderzoeken op dit gebied zijn nog lang niet afgelopen”, licht Susan toe.
Een half zonnetje
De toekomst ziet Justus zonnig in: “Ik denk dat er meer geluid komt vanuit de transgenderbeweging en dat dat in ons voordeel werkt. Ik ben een optimist, ik denk dat we meer rechten zullen krijgen.”
Susan ziet de toekomst iets minder zonnig in: “Het lijkt alsof mensen weer conservatiever worden. Dingen die tien jaar geleden wel konden, kunnen nu niet meer. Meer kennis betekent niet altijd meer vooruitgang. Kennis kan ook tegen je gebruikt worden.”
Titel: 100% Woman | Genre: Documentaire informatief | Duur: 59 minuten | Regisseur: Karen Duthie | Canada 2004 | Kleur | Gezien: vrijdag 20 mei 2005 | De Balie, Amsterdam, TGFF 2005
Deze documentaire gaat over Michelle Dumaresq uit Canada. Zij kreeg zes jaar na haar transitie tot vrouw van de Canadese sportsbond toestemming om deel te nemen aan competities mountainbike-afdalen voor vrouwen. Pas toen ze succes boekte reageerden mede-sportvrouwen. Sommigen dienden protesten in, want de vrouw was volgens hen niet 100% woman.
Tegenstanders van Michelle komen in de documentaire veelvuldig aan het woord: “Ze heeft meer spiermassa en een veel grovere bouw”, aldus een mountainbikester. En dat is volgens haar niet eerlijk.
Wat zij kan, kan ik ook
Michelle wordt tijdens de documentaire gevolgd in haar carrière tot professionele mountainbikester. Ze laat zich niet uit het veld slaan en wordt uiteindelijk Canadees kampioene.
De documentaire laat heel goed zien wie Michelle is en hoe ontzettend groot haar liefde voor de sport en het leven is. Het is een ware aanrader en boeiend van het eerste tot het laatste shot. Michelle laat de twijfel over de vele media-aandacht die ze krijgt varen, maar besluit met: “Ik hoop dat een kind me ziet en denkt ‘als zij het kan, kan ik het ook’…”
Naar aanleiding van het filmfestival sprak RozeRijk.nl met Justus Eisfeld (organisatie festival) en de Amerikaanse transgender historica Susan Stryker, die de film Screaming Queens maakte. Daarnaast bekeken we de film 100% Woman, over een succesvolle transgender mountainbikester.
Transgender Filmfestival
Het selecteren van de films voor een transgender filmfestival is een lang proces. Justus: “We gaan zelf naar andere filmfestivals, zoals in Rotterdam en Berlijn. Er is een netwerk van mensen die transgenderfilms maken en als iemand iets ziet dat interessant is voor het festival proberen we een kopie van de productie te krijgen. Zo vertonen we bijvoorbeeld programma’s die eerder op de Duitse televisie verschenen.”
Er worden tijdens het festival vooral producties vertoond uit Europa en Noord-Amerika. “In het verleden hebben we ook veel films uit Azië vertoond, maar dat is dit jaar wat minder”.
Druk
Justus verwacht veel bezoekers. “We hebben een goede reputatie. Er komt ook veel internationaal publiek uit Duitsland, Engeland en zelfs uit de Verenigde Staten.”
Er komen niet alleen transgenders naar het festival. Justus: “De laatste editie was er een gemixt publiek met opvallend veel lesbiennes. Maar er komen ook homo’s en heteroseksuelen. Er worden hier niet alledaagse films vanuit de hele wereld vertoond. Er komen ook veel mensen die een film uit hun thuisland willen kijken.”
Start van de Amerikaanse transgenderbeweging
Op zondag 22 mei is de sneak preview van Susan Stryker’s film Screaming Queens: The Riot at Compton’s Cafetaria. In de film wordt zijzelf gevolgd in haar 'ontdekking' van een historische gebeurtenis - die onbekend bleef binnen de homobeweging, maar gezien kan worden als de start van de Amerikaanse transgenderbeweging.
In 1966 waren er rellen tegen een politie-inval in een nachtcafé in de armoedige Tenderloin buurt in San Francisco, waar veel travestieten en transgendervrouwen kwamen. Susan: “Tijdens mijn werk kwam ik erachter dat er drie jaar voordat de rellen in Stonewall New-York plaatsvonden (na deze rellen kwam de homobeweging in de Verenigde Staten op gang), een vergelijkend incident had plaats gevonden in San Francisco.”
Die rellen hadden een staartje. Stryker: “Er is na deze rellen een beweging op gang gekomen waar ik zelf een onderdeel van ben. Ik ben een enorme filmliefhebber en wilde altijd al een keer een film maken. De ontdekking van deze rellen in San Francisco was een mooi aanknopingspunt. Ik schrijf als onderzoeker ook artikelen, maar een film bereikt een veel breder publiek.”
Man/vrouw rollen
Stryker: “Transgenders zijn er altijd al geweest, als onderdeel van de mensheid, net als homoseksuelen. In Duitsland werden in de jaren ’20 en ’30 voor het eerst operaties uitgevoerd op het gebied van gender.”
Transgenders lopen tegen veel vooroordelen aan. “Mensen nemen je niet serieus. Ze denken dat je een crimineel en pervers bent. Transgenders hebben soms moeite om een baan of woonruimte te vinden”, legt Susan uit. Er is veel onwetendheid over transgenders. Zo ondergaat niet iedereen een operatie. “Het gaat erom hoe iemand zichzelf ziet en hoe iemand wil dat de maatschappij deze persoon ziet. Dat is veel belangrijker dan een seksueel aspect.”
Utopia
Er zijn wereldwijd grote verschillen in de omgangsvormen met transgenders. Justus: “Er is geen transgender-utopia om te wonen. Het is per land, per stad en per plek anders.”
Het lijkt dat Westerse landen meer moeite hebben met transgenders. “In bijvoorbeeld Indonesië en Iran hebben homoseksuelen het heel zwaar, terwijl transgenders geaccepteerd worden, zolang je maar volgens de regels van de man/vrouw rollen leeft.”
Twee jaar hormonen slikken
De kosten van operaties of hormonen worden in sommige landen wel en andere landen niet gedekt. In Nederland is er een genderteam bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Justus: “Er vinden veel gesprekken plaats voordat de operatie plaatsvindt. Iemand die een operatie wil ondergaan moet twee jaar hormonen slikken.”
De kosten van de operatie en de hormonen worden in Nederland wel gedekt door verzekeringen, maar iemand die zijn gezicht door middel van een operatie wil veranderen zodat het een meer mannelijke of vrouwelijke vorm krijgt niet. De kosten van epileren en liposuctie (ook om het lichaam een meer mannelijke of vrouwelijke vorm te geven) worden ook niet vergoed.
Waarom transgender?
Waarom de één wel transgender is en de ander niet, daar hebben Justus en Susan andere theorieën over. Susan: “Ik vergelijk het met het ontwikkelen van een taal. Iedereen in Nederland spreekt dezelfde taal, maar toch spreken ook sommige mensen een dialect. Een taal wordt ontwikkeld door de interacties tussen mensen. Ik denk dat je, als je ruimte krijgt om je te ontwikkelen, je ook je gender ontwikkelt”.
Justus gelooft meer in een lichamelijke verklaring, in een lichamelijke neiging. “Maar de discussie en onderzoeken op dit gebied zijn nog lang niet afgelopen”, licht Susan toe.
Een half zonnetje
De toekomst ziet Justus zonnig in: “Ik denk dat er meer geluid komt vanuit de transgenderbeweging en dat dat in ons voordeel werkt. Ik ben een optimist, ik denk dat we meer rechten zullen krijgen.”
Susan ziet de toekomst iets minder zonnig in: “Het lijkt alsof mensen weer conservatiever worden. Dingen die tien jaar geleden wel konden, kunnen nu niet meer. Meer kennis betekent niet altijd meer vooruitgang. Kennis kan ook tegen je gebruikt worden.”
Titel: 100% Woman | Genre: Documentaire informatief | Duur: 59 minuten | Regisseur: Karen Duthie | Canada 2004 | Kleur | Gezien: vrijdag 20 mei 2005 | De Balie, Amsterdam, TGFF 2005
Deze documentaire gaat over Michelle Dumaresq uit Canada. Zij kreeg zes jaar na haar transitie tot vrouw van de Canadese sportsbond toestemming om deel te nemen aan competities mountainbike-afdalen voor vrouwen. Pas toen ze succes boekte reageerden mede-sportvrouwen. Sommigen dienden protesten in, want de vrouw was volgens hen niet 100% woman.
Tegenstanders van Michelle komen in de documentaire veelvuldig aan het woord: “Ze heeft meer spiermassa en een veel grovere bouw”, aldus een mountainbikester. En dat is volgens haar niet eerlijk.
Wat zij kan, kan ik ook
Michelle wordt tijdens de documentaire gevolgd in haar carrière tot professionele mountainbikester. Ze laat zich niet uit het veld slaan en wordt uiteindelijk Canadees kampioene.
De documentaire laat heel goed zien wie Michelle is en hoe ontzettend groot haar liefde voor de sport en het leven is. Het is een ware aanrader en boeiend van het eerste tot het laatste shot. Michelle laat de twijfel over de vele media-aandacht die ze krijgt varen, maar besluit met: “Ik hoop dat een kind me ziet en denkt ‘als zij het kan, kan ik het ook’…”