Gerommel in Oost-Europa
Gepubliceerd op: 03 januari 2006
Het rommelt in Oost-Europa. In Polen, Letland en Litouwen zijn er een aantal processen in gang gezet die op zijn zachts gezegd niet zo heel erg goed zijn voor de integratie voor homoseksuelen. Hier en daar sijpelen er wat dingen door naar de Nederlandse media, maar helemaal duidelijk wordt het niet. Een beknopt overzicht van de situatie.
Polen
In Polen is op vrijdag 23 december 2005 een nieuwe president geïnstalleerd, Lech Kaczynski. Dit betekende een nieuw hoofdstuk in ellende voor de homo’s in Polen.
Kaczynski haalde voor zijn carrièrestap naar president al het wereldnieuws doordat hij als burgemeester homobars sloot en demonstraties en gay-pride feesten verbood. Dat hij zijn beleid als president niet zou veranderen, was eigenlijk geen verrassing. Tijdens zijn campagne kondigde hij al aan dat zijn beleid gebaseerd zou worden op katholieke waarden en normen; doorgaans slecht nieuws voor homoseksuelen maar het klonk veel Polen - het land is uitermate gelovig - als muziek in de oren.
Ook de minister-president van Polen, Marcinkiewicz, is niet geliefd bij de holebigemeenschap. Al tijdens de verkiezingsstrijd hebben zowel hij als Kaczynski meerdere malen publiek gezegd dat homoseksualiteit ‘tegennatuurlijk’ is en dat ze het als gevaar voor de samenleving zien. Toch zijn beide mannen redelijk populair in Polen; ze zitten nu immers vast op het pluche van de Poolse overheid.
Homofoob
Polen is van oorsprong een katholiek land. Dat is op zich al nooit goed voor de tolerantie ten opzichte van homoseksuelen. Buiten dat ligt het land achter wat ooit 'ijzeren gordijn' genoemd werd. Ten tijde van de koude oorlog werd het sterk beïnvloedt door de Sovjet Unie. En die Sovjet Unie stond nou niet echt bekend als een tolerant land voor homoseksuelen. Sterker nog: er waren in die tijd een aantal wetten tegen sodomie, waardoor homoseksualiteit verboden was. Die wetten zijn inmiddels afgeschaft, maar er zijn nog geen wetten gekomen die de rechten voor homoseksuelen beschermen.
Nog steeds spelen die dingen mee in het land. Toch lijkt er iets te veranderen. Ondanks alle negatieve berichtgeving is homoseksualiteit wel bespreekbaarder en wordt het niet, zoals vroeger, doodgezwegen. En dat is eigenlijk al heel wat, al kunnen wij ons dat in Nederland niet meer voorstellen.
Pools debat
Zo is er onlangs een publiek debat gehouden over het homohuwelijk. In Nederland gebeurt dat soms wekelijks maar in Polen is het vrij uitzonderlijk. Bij het debat was de insteek of het ooit mogelijk wordt dat in Polen twee mensen van hetzelfde geslacht met elkaar kunnen trouwen.
Uit het debat bleek dat Polen daar duidelijk nog niet klaar voor is. De mensen in Polen zijn met hele andere dingen bezig en hebben geen duidelijk beeld van wat homoseksualiteit inhoudt, uitzonderingen daargelaten. Het debat op zich was dus een goede stap, de uitkomst nog niet.
Letland
Ook in twee voormalige Sovjetlanden rommelt het. In Litouwen en Letland is men hard bezig om een huwelijk voor homoseksuelen definitief onmogelijk te maken.
In Letland is niet zo lang geleden de grondwet gewijzigd. Daar staat nu in dat het huwelijk alleen mogelijk is voor een man en een vrouw. Dit was al opgenomen in het huwelijksrecht van het land, maar dat is gemakkelijker te veranderen dan de grondwet. Er wás dus nog een kleine kans op verbetering. Die kans lijkt nu verkeken: een grondwet is minder gemakkelijk aan te passen dan een gewone wet.
Met de wijziging van de grondwet is er nog extra besloten dat huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht die afgesloten zijn in andere landen (bijvoorbeeld Nederland), niet meer geldig zijn op Lets grondgebied. Gehuwde homoseksuele paren kunnen dus - qua burgerlijke staat - eigenlijk simpelweg niet meer 'bestaan' in Letland, tenzij de grondwet weer gewijzigd wordt.
Litouwen
Ook in Litouwen worden er voorbereidingen getroffen voor een soortgelijke grondwetswijziging. Daar is er op dit moment alleen nog maar een voorstel ingediend, maar alles wijst erop dat Litouwen het voorbeeld van Letland gaat volgen. De landen zijn van oudsher nauw met elkaar verbonden en de politieke tendensen in het land gaan vaak ruwweg gelijk met elkaar op.
Het leuke is echter wel dat Letland op dit moment al enigszins aan het terugkrabbelen is. De president van het land, Vaira Vike-Freiberga – een vrouw – heeft en publique gezegd dat een 'huwelijk iets anders is dan een partnerschap', dus wie weet wat daar in de toekomst nog mogelijk wordt. De vraag is of Litouwen die tendens mee gaat nemen in de overwegingen om het huwelijk alleen voor man en vrouw te maken.
Europa
Alledrie de landen zijn lid van de Europese Unie. Bij het aanvaarden van het lidmaatschap hebben de landen het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten voor de Mens en Fundamentele Vrijheden (EVRM) ondertekend. In dit verdrag zijn de rechten van alle burgers van de Europese Unie vastgelegd en dat is voor alle landen bindend. Dat betekent dat iedere burger of ieder land van de Europese Unie dat de regels overtreedt, aan te klagen is bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Alledrie de landen overtreden het verdrag, of zijn van plan dat te gaan doen. In Polen gaat het niet direct om homorechten, hoewel homoseksuelen op allerlei manieren gediscrimineerd worden. De andere twee landen overtreden met de grondwetswijzigingen op het eerste gezicht wel de regels. Door het huwelijk uit te sluiten voor paren van gelijk geslacht, discrimineren ze een minderheidsgroep, namelijk de homoseksuelen. En dat mag niet. Nu is er hierover nog geen klacht ingediend bij het Europees hof, laat staan door een rechter beoordeeld, dus in principe mag dit nog niet gezegd worden.
Internationale reactie
De ILGA – International Lesbian and Gay Association – heeft al geprotesteerd bij de Europese Unie. Daar is echter, voor zover bekend, nog geen officiële reactie op gegeven. Wel heeft de Nederlandse Europarlementariër Sophie in ’t Veld een spoeddebat aangevraagd naar aanleiding van het Poolse verbod op de demonstraties in Poznan, nu iets meer dan een maand geleden. Ook het COC heeft met een brief bij minister Bot aangedrongen op een gesprek met de Poolse ambassadeur om zo de zaken te bespreken.
De reacties van de verschillende regeringen, homobelangenverenigingen en de Europese Unie zijn nog redelijk mager. We kunnen alleen maar hopen dat er nog een duidelijke reactie komt die deze praktijken gaat proberen te stoppen. Tot die tijd blijven het lastige tijden voor 'Oostblok' homo's en -lesbo's.
Polen
In Polen is op vrijdag 23 december 2005 een nieuwe president geïnstalleerd, Lech Kaczynski. Dit betekende een nieuw hoofdstuk in ellende voor de homo’s in Polen.
Kaczynski haalde voor zijn carrièrestap naar president al het wereldnieuws doordat hij als burgemeester homobars sloot en demonstraties en gay-pride feesten verbood. Dat hij zijn beleid als president niet zou veranderen, was eigenlijk geen verrassing. Tijdens zijn campagne kondigde hij al aan dat zijn beleid gebaseerd zou worden op katholieke waarden en normen; doorgaans slecht nieuws voor homoseksuelen maar het klonk veel Polen - het land is uitermate gelovig - als muziek in de oren.
Ook de minister-president van Polen, Marcinkiewicz, is niet geliefd bij de holebigemeenschap. Al tijdens de verkiezingsstrijd hebben zowel hij als Kaczynski meerdere malen publiek gezegd dat homoseksualiteit ‘tegennatuurlijk’ is en dat ze het als gevaar voor de samenleving zien. Toch zijn beide mannen redelijk populair in Polen; ze zitten nu immers vast op het pluche van de Poolse overheid.
Homofoob
Polen is van oorsprong een katholiek land. Dat is op zich al nooit goed voor de tolerantie ten opzichte van homoseksuelen. Buiten dat ligt het land achter wat ooit 'ijzeren gordijn' genoemd werd. Ten tijde van de koude oorlog werd het sterk beïnvloedt door de Sovjet Unie. En die Sovjet Unie stond nou niet echt bekend als een tolerant land voor homoseksuelen. Sterker nog: er waren in die tijd een aantal wetten tegen sodomie, waardoor homoseksualiteit verboden was. Die wetten zijn inmiddels afgeschaft, maar er zijn nog geen wetten gekomen die de rechten voor homoseksuelen beschermen.
Nog steeds spelen die dingen mee in het land. Toch lijkt er iets te veranderen. Ondanks alle negatieve berichtgeving is homoseksualiteit wel bespreekbaarder en wordt het niet, zoals vroeger, doodgezwegen. En dat is eigenlijk al heel wat, al kunnen wij ons dat in Nederland niet meer voorstellen.
Pools debat
Zo is er onlangs een publiek debat gehouden over het homohuwelijk. In Nederland gebeurt dat soms wekelijks maar in Polen is het vrij uitzonderlijk. Bij het debat was de insteek of het ooit mogelijk wordt dat in Polen twee mensen van hetzelfde geslacht met elkaar kunnen trouwen.
Uit het debat bleek dat Polen daar duidelijk nog niet klaar voor is. De mensen in Polen zijn met hele andere dingen bezig en hebben geen duidelijk beeld van wat homoseksualiteit inhoudt, uitzonderingen daargelaten. Het debat op zich was dus een goede stap, de uitkomst nog niet.
Letland
Ook in twee voormalige Sovjetlanden rommelt het. In Litouwen en Letland is men hard bezig om een huwelijk voor homoseksuelen definitief onmogelijk te maken.
In Letland is niet zo lang geleden de grondwet gewijzigd. Daar staat nu in dat het huwelijk alleen mogelijk is voor een man en een vrouw. Dit was al opgenomen in het huwelijksrecht van het land, maar dat is gemakkelijker te veranderen dan de grondwet. Er wás dus nog een kleine kans op verbetering. Die kans lijkt nu verkeken: een grondwet is minder gemakkelijk aan te passen dan een gewone wet.
Met de wijziging van de grondwet is er nog extra besloten dat huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht die afgesloten zijn in andere landen (bijvoorbeeld Nederland), niet meer geldig zijn op Lets grondgebied. Gehuwde homoseksuele paren kunnen dus - qua burgerlijke staat - eigenlijk simpelweg niet meer 'bestaan' in Letland, tenzij de grondwet weer gewijzigd wordt.
Litouwen
Ook in Litouwen worden er voorbereidingen getroffen voor een soortgelijke grondwetswijziging. Daar is er op dit moment alleen nog maar een voorstel ingediend, maar alles wijst erop dat Litouwen het voorbeeld van Letland gaat volgen. De landen zijn van oudsher nauw met elkaar verbonden en de politieke tendensen in het land gaan vaak ruwweg gelijk met elkaar op.
Het leuke is echter wel dat Letland op dit moment al enigszins aan het terugkrabbelen is. De president van het land, Vaira Vike-Freiberga – een vrouw – heeft en publique gezegd dat een 'huwelijk iets anders is dan een partnerschap', dus wie weet wat daar in de toekomst nog mogelijk wordt. De vraag is of Litouwen die tendens mee gaat nemen in de overwegingen om het huwelijk alleen voor man en vrouw te maken.
Europa
Alledrie de landen zijn lid van de Europese Unie. Bij het aanvaarden van het lidmaatschap hebben de landen het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten voor de Mens en Fundamentele Vrijheden (EVRM) ondertekend. In dit verdrag zijn de rechten van alle burgers van de Europese Unie vastgelegd en dat is voor alle landen bindend. Dat betekent dat iedere burger of ieder land van de Europese Unie dat de regels overtreedt, aan te klagen is bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Alledrie de landen overtreden het verdrag, of zijn van plan dat te gaan doen. In Polen gaat het niet direct om homorechten, hoewel homoseksuelen op allerlei manieren gediscrimineerd worden. De andere twee landen overtreden met de grondwetswijzigingen op het eerste gezicht wel de regels. Door het huwelijk uit te sluiten voor paren van gelijk geslacht, discrimineren ze een minderheidsgroep, namelijk de homoseksuelen. En dat mag niet. Nu is er hierover nog geen klacht ingediend bij het Europees hof, laat staan door een rechter beoordeeld, dus in principe mag dit nog niet gezegd worden.
Internationale reactie
De ILGA – International Lesbian and Gay Association – heeft al geprotesteerd bij de Europese Unie. Daar is echter, voor zover bekend, nog geen officiële reactie op gegeven. Wel heeft de Nederlandse Europarlementariër Sophie in ’t Veld een spoeddebat aangevraagd naar aanleiding van het Poolse verbod op de demonstraties in Poznan, nu iets meer dan een maand geleden. Ook het COC heeft met een brief bij minister Bot aangedrongen op een gesprek met de Poolse ambassadeur om zo de zaken te bespreken.
De reacties van de verschillende regeringen, homobelangenverenigingen en de Europese Unie zijn nog redelijk mager. We kunnen alleen maar hopen dat er nog een duidelijke reactie komt die deze praktijken gaat proberen te stoppen. Tot die tijd blijven het lastige tijden voor 'Oostblok' homo's en -lesbo's.