Scans laten zien hoe HIV hersenen aantast
Gepubliceerd op: 13 oktober 2005
Het HIV-virus sloopt niet alleen het immuunsysteem van het menselijk lichaam, maar ook de hersenen. Dat is bekend omdat ongeveer 40% van de mensen met HIV of aids vroeg of laat last krijgt van neurologische problemen als geheugenverlies en zelfs dementie.
Toch was tot voor kort eigenlijk niet bekend hoe dat probleem aangepakt moest worden. De meeste HIV-remmers en aidsmedicijnen richten zich vooral op de lichamelijke gevolgen van het virus, niet op de hersenen. Dat was voor doktoren uit de Verenigde Staten reden om te gaan onderzoeken of er soms andere medicijnen nodig zijn om het verval van de hersenen tegen te gaan.
Minder hersenweefsel
De doktoren maakten voor hun onderzoek gebruik van driedimensionale Magnetic Resonance Imanging (MRI) scans om te zien wat er aan de hand was in de hersenen van 26 mensen met aids. Doordat de MRI-scans een gedetailleerd driedimensionaal beeld geven van de hersenen kan ook goed gemeten worden wat het volume is van de opgemeten hersenen. Tegenover de aidspatienten zetten de onderzoekers 14 gezonde mensen, om zo de resultaten te kunnen vergelijken.
De uitkomsten van het onderzoek waren opvallend. Zo bleek dat de neurologische schade van HIV zichtbaar was in de hersenvolumes van de HIV-patienten.
Minder hersenweefsel ondanks medicijngebruik
In vergelijking tot de controle met 14 scans van gezonde mensen, hadden de mensen met HIV gemiddeld 10 tot 15% mínder hersenweefsel in bepaalde gebieden, waaronder het gebied dat het geheugen en de motoriek van het lichaam regelt.
Hierbij maakte het niet uit of iemand medicijnen gebruikte of niet, wat de onderzoekers aangaf dat gangbare medicijnencocktails misschien wel goed zijn voor het bestrijden van het virus in het lichaam, maar dat dat niet automatisch betekent dat de hersenen ook veilig zijn voor het HIV-virus.
Resultaat anders dan Alzheimer
Het weefselverlies is zichtbaar gemaakt met een serie tests die duidelijk maken welk deel van de hersenen waarvoor dienen en wat de activiteit is in die delen. Zo bleek dus dat vooral in het geheugen- en motorische deel van de hersenen beduidend minder activiteit was.
Zo ontdekten de onderzoekers ook dat het verlies van volume compleet tegenovergesteld is aan het verlies dat zichtbaar is bij mensen die Alzheimer (dat op een eigen manier het geheugen aantast) hebben. Ze ontdekten dat het verlies van hersenvolume bij HIV-patienten gerelateerd lijkt te zijn aan het aantal CD4-cellen die een patiënt in zijn lichaam heeft. Die cellen geven aan in welk stadium van de ziekte (HIV) de patiënt zich bevindt.
Manier van aantasten bekend = medicijn mogelijk
De onderzoekers zien veel heil in hun ontdekking: “Er zijn op dit moment veertig miljoen mensen op deze aardbol die leven met HIV en aids. Gedetailleerde vindingen, zoals bij dit onderzoek, zullen steeds vaker helpen om het succes van medicijnen die het brein beschermen, aan te tonen. In dit onderzoek laten de bevindingen zien hoe HIV de hersenen aantast. Daarom kunnen ze ook helpen om de veranderingen in het vroegste stadium aan te tonen, en zo kunnen die patienten ook de meeste baat hebben bij de juiste medicijnen.”
De lange termijn
Een woordvoerder van The Terrence Higgins Trust (THT), een vooraanstaande aidsvoorlichtingsorganisatie in Engeland, is blij en sceptisch tegelijk. “We weten nu dat sommige mensen met HIV een soort van aids-gerelateerde dementie kunnen ontwikkelen, of een andere ziekte die de hersenen aantast. Deze studie is interessant, maar de uitkomsten nogal kleinschalig."
Vooral die kleinschaligheid van dit onderzoek is voor THT een reden om meer onderzoek te willen. De organisatie zal in ieder geval nog niet meteen voorstellen om medicijnen aan te gaan passen voordat duidelijker is wát er precies voor medicijnen nodig zijn.
"We hebben meer bewijs nodig over hoe HIV de hersenen beïnvloedt bij verschillende mensen, voordat we zomaar medicijnen gaan geven. We hebben allereerst een onderzoek nodig dat zich focust op hoe de medicijnen tegen de problemen met de hersenen werken in combinatie met de bestaande aids-remmers”, aldus de woordvoerder. Of er meer onderzoek volgt is nog niet bekend.
Toch was tot voor kort eigenlijk niet bekend hoe dat probleem aangepakt moest worden. De meeste HIV-remmers en aidsmedicijnen richten zich vooral op de lichamelijke gevolgen van het virus, niet op de hersenen. Dat was voor doktoren uit de Verenigde Staten reden om te gaan onderzoeken of er soms andere medicijnen nodig zijn om het verval van de hersenen tegen te gaan.
Minder hersenweefsel
De doktoren maakten voor hun onderzoek gebruik van driedimensionale Magnetic Resonance Imanging (MRI) scans om te zien wat er aan de hand was in de hersenen van 26 mensen met aids. Doordat de MRI-scans een gedetailleerd driedimensionaal beeld geven van de hersenen kan ook goed gemeten worden wat het volume is van de opgemeten hersenen. Tegenover de aidspatienten zetten de onderzoekers 14 gezonde mensen, om zo de resultaten te kunnen vergelijken.
De uitkomsten van het onderzoek waren opvallend. Zo bleek dat de neurologische schade van HIV zichtbaar was in de hersenvolumes van de HIV-patienten.
Minder hersenweefsel ondanks medicijngebruik
In vergelijking tot de controle met 14 scans van gezonde mensen, hadden de mensen met HIV gemiddeld 10 tot 15% mínder hersenweefsel in bepaalde gebieden, waaronder het gebied dat het geheugen en de motoriek van het lichaam regelt.
Hierbij maakte het niet uit of iemand medicijnen gebruikte of niet, wat de onderzoekers aangaf dat gangbare medicijnencocktails misschien wel goed zijn voor het bestrijden van het virus in het lichaam, maar dat dat niet automatisch betekent dat de hersenen ook veilig zijn voor het HIV-virus.
Resultaat anders dan Alzheimer
Het weefselverlies is zichtbaar gemaakt met een serie tests die duidelijk maken welk deel van de hersenen waarvoor dienen en wat de activiteit is in die delen. Zo bleek dus dat vooral in het geheugen- en motorische deel van de hersenen beduidend minder activiteit was.
Zo ontdekten de onderzoekers ook dat het verlies van volume compleet tegenovergesteld is aan het verlies dat zichtbaar is bij mensen die Alzheimer (dat op een eigen manier het geheugen aantast) hebben. Ze ontdekten dat het verlies van hersenvolume bij HIV-patienten gerelateerd lijkt te zijn aan het aantal CD4-cellen die een patiënt in zijn lichaam heeft. Die cellen geven aan in welk stadium van de ziekte (HIV) de patiënt zich bevindt.
Manier van aantasten bekend = medicijn mogelijk
De onderzoekers zien veel heil in hun ontdekking: “Er zijn op dit moment veertig miljoen mensen op deze aardbol die leven met HIV en aids. Gedetailleerde vindingen, zoals bij dit onderzoek, zullen steeds vaker helpen om het succes van medicijnen die het brein beschermen, aan te tonen. In dit onderzoek laten de bevindingen zien hoe HIV de hersenen aantast. Daarom kunnen ze ook helpen om de veranderingen in het vroegste stadium aan te tonen, en zo kunnen die patienten ook de meeste baat hebben bij de juiste medicijnen.”
De lange termijn
Een woordvoerder van The Terrence Higgins Trust (THT), een vooraanstaande aidsvoorlichtingsorganisatie in Engeland, is blij en sceptisch tegelijk. “We weten nu dat sommige mensen met HIV een soort van aids-gerelateerde dementie kunnen ontwikkelen, of een andere ziekte die de hersenen aantast. Deze studie is interessant, maar de uitkomsten nogal kleinschalig."
Vooral die kleinschaligheid van dit onderzoek is voor THT een reden om meer onderzoek te willen. De organisatie zal in ieder geval nog niet meteen voorstellen om medicijnen aan te gaan passen voordat duidelijker is wát er precies voor medicijnen nodig zijn.
"We hebben meer bewijs nodig over hoe HIV de hersenen beïnvloedt bij verschillende mensen, voordat we zomaar medicijnen gaan geven. We hebben allereerst een onderzoek nodig dat zich focust op hoe de medicijnen tegen de problemen met de hersenen werken in combinatie met de bestaande aids-remmers”, aldus de woordvoerder. Of er meer onderzoek volgt is nog niet bekend.