Voorlopig geen verbod 'De weg van de moslim'
Ook België moet geschrift dulden
Gepubliceerd op: 28 april 2004
Toen de gewraakte passages in de publiciteit verschenen was voor homoseksueel Nederland de maat vol. Het COC organiseerde zaterdag 24 april samen met de Schorerstichting een protestactie. De ruim 500 aanwezigen verzamelden zich bij het homomonument. De reportage hierover is bij een eerder bericht terug te vinden.
Het Roze Rijk vroeg zich hardop af of het verguisde boek bij de wet kan worden verboden. En wie er in dit geval strafbaar is. De schrijver, de vertaler, de uitgever, de moskee? En in hoeverre is er sprake van vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst?
Gea Zijlstra, vertegenwoordiger van het Landelijk Coördinatiepunt groepen Kerk en Homoseksualiteit, zegt dat dergelijke vrijheden een aanklacht beslist niet in de weg staan. Het Roze Rijk legde haar een aantal brandende vragen voor.
Kan het boek echt verboden worden?
Zijlstra: "Het is moeilijk te bepalen welke wetsartikelen hierbij een rol spelen. Momenteel is er slechts één boek in Nederland verboden: Adolf Hitler’s Mein Kampf. Dat betekent dat dit boek niet in Nederland mag worden verkocht. Het betekent ook dat niemand dit boek in bezit mag hebben, behalve voor aantoonbare wetenschappelijke doeleinden. Als de Weg van de moslim verboden zou worden mag het nergens meer worden verkocht. Niet in de moskee en niet op ‘dat ene marktje’. Bij een verbod geldt wel een overgangsperiode, zodat mensen dit boek kunnen inleveren, dan wel speciale toestemming kunnen krijgen het boek te mogen houden.”
Kan iemand voor dit boek worden aangeklaagd, of staan persvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst in de weg?
Zijlstra: "Nou, even vooropgesteld, persvrijheid is geen apart geformuleerde vrijheid, maar een onderdeel van de vrijheid van meningsuiting. In principe staan die vrijheden een aanklacht niet in de weg. Zowel de vrijheid van meningsuiting als de vrijheid van godsdienst zijn niet absoluut. Ze hebben dezelfde wettelijke beperking: ‘behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet’.
Dat wil zeggen: voor het openbaren van gedachten of gevoelens heeft niemand voorafgaand verlof nodig. Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden. Behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
Zijlstra: “Precies. Het gaat in dit boek om iets dat volgens het Wetboek van Strafrecht expliciet strafbaar is: aanzetten tot haat. Wie dat doet, houdt zich niet aan zijn of haar ‘verantwoordelijkheden volgens de wet’ en is dus strafbaar.”
Maar wie moet er dan worden aangeklaagd?
Zijlstra: "Als ik op de berichtgeving tot nu toe af ga denk ik vooral aan de vertaalster, Jeannette Ploeger en de uitgever Project Dien. De Algerijnse schrijver woont in Saoedi-Arabië en is vanuit Nederland lastig te pakken vrees ik. En de verkoper, tja. Hij zegt dat het een goed boek is, maar stelt zich niet zonder meer achter die homovijandige passages. Toch is hij misschien wel aan te pakken. De moskee strafrechtelijk aan pakken wordt moeilijk.”
“Een aantal artikelen zijn wel van toepassing. Aanzetten tot haat bijvoorbeeld, als een imam preekt zoals de passages in het boek. Van opzettelijk beledigen is deze hele kwestie geen sprake. De uitspraken verkondigen geloofswaarheden en diverse klachten hierover leidden in het verleden uiteindelijk tot vrijspraak. De zaak El Moumni is hier een voorbeeld van.“
“Samengevat geven slechts de homohaat-uitspraken een handvat om iemand aan te klagen. Als daadwerkelijk geprobeerd wordt het boek te verbieden, moet men zich op alle haat uitspraken van dit boek baseren. Ook die inzake geloofsafvalligen en het onderdrukken van vrouwen.”
Ook geen boekverbod in België
In Vlaanderen heeft de voorzitter van Jong Groen!, Carim Bouzian, in Antwerpen een strafrechtelijke klacht ingediend tegen Sjeik Aboe Bakr Djaber al-Djezeiri, de Algerijnse auteur van het boek.
Carim Bouzian, zelf homo van Marokkaanse afkomst, en de hele partij Groen! vinden dat extremisme op alle manieren moet worden aangepakt. Jong Groen!: “Iedere oproep tot geweld of stigmatisering van bevolkingsgroepen moet worden bestreden. We vinden dat de extremisten zoals Sjeik al-Djezeiri zeker niet representatief zijn voor de moslimgemeenschap.”
Persmisdrijf
Of de kans op een verbod in België groter is dan in Nederland lijkt niet erg waarschijnlijk. De wetgeving van onze zuiderburen verschilt niet bijzonder veel met die van ons.
Paul Borghs, auteur van De antidiscriminatiewet - handleiding bij de wet ter bestrijding van discriminatie, zegt: “Het gaat in het specifieke geval van het moslimboek om 'een boek' waardoor het een 'persmisdrijf' betreft. In België dienen persmisdrijven voor het Hof van Assisen te komen. Vervolgens bepaalt een 12-koppige volksjury of het boek verboden wordt of niet. “
Klacht geseponeerd
Hij vervolgt: “Het is in de Belgische geschiedenis uiterst zelden voorgekomen dat het Hof van Assisen werd samengeroepen voor een persmisdrijf. Kortom, de strafrechtelijke klacht van Carim Bouzian heeft weinig zin, want deze zal vrijwel zeker geseponeerd worden door het openbaar ministerie.”
Tot slot denkt Borghs dat de rechter vrijwel zeker zal oordelen dat het hier gaat om een zaak van godsdienstvrijheid. “En meestal wint de godsdienstvrijheid het van het discriminatieverbod.”
Het Roze Rijk vroeg zich hardop af of het verguisde boek bij de wet kan worden verboden. En wie er in dit geval strafbaar is. De schrijver, de vertaler, de uitgever, de moskee? En in hoeverre is er sprake van vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst?
Gea Zijlstra, vertegenwoordiger van het Landelijk Coördinatiepunt groepen Kerk en Homoseksualiteit, zegt dat dergelijke vrijheden een aanklacht beslist niet in de weg staan. Het Roze Rijk legde haar een aantal brandende vragen voor.
Kan het boek echt verboden worden?
Zijlstra: "Het is moeilijk te bepalen welke wetsartikelen hierbij een rol spelen. Momenteel is er slechts één boek in Nederland verboden: Adolf Hitler’s Mein Kampf. Dat betekent dat dit boek niet in Nederland mag worden verkocht. Het betekent ook dat niemand dit boek in bezit mag hebben, behalve voor aantoonbare wetenschappelijke doeleinden. Als de Weg van de moslim verboden zou worden mag het nergens meer worden verkocht. Niet in de moskee en niet op ‘dat ene marktje’. Bij een verbod geldt wel een overgangsperiode, zodat mensen dit boek kunnen inleveren, dan wel speciale toestemming kunnen krijgen het boek te mogen houden.”
Kan iemand voor dit boek worden aangeklaagd, of staan persvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst in de weg?
Zijlstra: "Nou, even vooropgesteld, persvrijheid is geen apart geformuleerde vrijheid, maar een onderdeel van de vrijheid van meningsuiting. In principe staan die vrijheden een aanklacht niet in de weg. Zowel de vrijheid van meningsuiting als de vrijheid van godsdienst zijn niet absoluut. Ze hebben dezelfde wettelijke beperking: ‘behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet’.
Dat wil zeggen: voor het openbaren van gedachten of gevoelens heeft niemand voorafgaand verlof nodig. Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden. Behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
Zijlstra: “Precies. Het gaat in dit boek om iets dat volgens het Wetboek van Strafrecht expliciet strafbaar is: aanzetten tot haat. Wie dat doet, houdt zich niet aan zijn of haar ‘verantwoordelijkheden volgens de wet’ en is dus strafbaar.”
Maar wie moet er dan worden aangeklaagd?
Zijlstra: "Als ik op de berichtgeving tot nu toe af ga denk ik vooral aan de vertaalster, Jeannette Ploeger en de uitgever Project Dien. De Algerijnse schrijver woont in Saoedi-Arabië en is vanuit Nederland lastig te pakken vrees ik. En de verkoper, tja. Hij zegt dat het een goed boek is, maar stelt zich niet zonder meer achter die homovijandige passages. Toch is hij misschien wel aan te pakken. De moskee strafrechtelijk aan pakken wordt moeilijk.”
“Een aantal artikelen zijn wel van toepassing. Aanzetten tot haat bijvoorbeeld, als een imam preekt zoals de passages in het boek. Van opzettelijk beledigen is deze hele kwestie geen sprake. De uitspraken verkondigen geloofswaarheden en diverse klachten hierover leidden in het verleden uiteindelijk tot vrijspraak. De zaak El Moumni is hier een voorbeeld van.“
“Samengevat geven slechts de homohaat-uitspraken een handvat om iemand aan te klagen. Als daadwerkelijk geprobeerd wordt het boek te verbieden, moet men zich op alle haat uitspraken van dit boek baseren. Ook die inzake geloofsafvalligen en het onderdrukken van vrouwen.”
Ook geen boekverbod in België
In Vlaanderen heeft de voorzitter van Jong Groen!, Carim Bouzian, in Antwerpen een strafrechtelijke klacht ingediend tegen Sjeik Aboe Bakr Djaber al-Djezeiri, de Algerijnse auteur van het boek.
Carim Bouzian, zelf homo van Marokkaanse afkomst, en de hele partij Groen! vinden dat extremisme op alle manieren moet worden aangepakt. Jong Groen!: “Iedere oproep tot geweld of stigmatisering van bevolkingsgroepen moet worden bestreden. We vinden dat de extremisten zoals Sjeik al-Djezeiri zeker niet representatief zijn voor de moslimgemeenschap.”
Persmisdrijf
Of de kans op een verbod in België groter is dan in Nederland lijkt niet erg waarschijnlijk. De wetgeving van onze zuiderburen verschilt niet bijzonder veel met die van ons.
Paul Borghs, auteur van De antidiscriminatiewet - handleiding bij de wet ter bestrijding van discriminatie, zegt: “Het gaat in het specifieke geval van het moslimboek om 'een boek' waardoor het een 'persmisdrijf' betreft. In België dienen persmisdrijven voor het Hof van Assisen te komen. Vervolgens bepaalt een 12-koppige volksjury of het boek verboden wordt of niet. “
Klacht geseponeerd
Hij vervolgt: “Het is in de Belgische geschiedenis uiterst zelden voorgekomen dat het Hof van Assisen werd samengeroepen voor een persmisdrijf. Kortom, de strafrechtelijke klacht van Carim Bouzian heeft weinig zin, want deze zal vrijwel zeker geseponeerd worden door het openbaar ministerie.”
Tot slot denkt Borghs dat de rechter vrijwel zeker zal oordelen dat het hier gaat om een zaak van godsdienstvrijheid. “En meestal wint de godsdienstvrijheid het van het discriminatieverbod.”